PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › HMI ve SCADA › Ders 1

Ders 1 / 6 · yaklaşık 35 dakika

HMI ve SCADA nedir? Panel, değişken ve PLC ile bağ

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Makinenin önündeki dokunmatik ekran da kontrol odasındaki büyük ekranlar da aynı işi yapar: PLC'deki değişkenleri insana gösterir ve insanın verdiği komutu PLC'ye yazar. Bu derste bu bağın nasıl kurulduğunu ve panel butonunun neden saha butonundan farklı ele alındığını görüyorsun.

Ders videosu · 2:49 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • HMI, operatör paneli ve SCADA kavramlarını birbirinden ayırırsın.
  • HMI değişkeninin (tag) PLC'deki bir adrese bağlı olduğunu ve panelin bu adresi okuyup yazdığını açıklarsın.
  • Panelden gelen start ve stop komutlarını merdiven programına doğru yerde eklersin.
  • Panel stop butonunun neden acil durdurma ya da güvenli durdurma yerine geçmediğini bilirsin.

HMI, panel ve SCADA

HMI (Human Machine Interface, insan-makine arayüzü) insanla makine arasındaki her arayüzdür; dar anlamda makinenin yanındaki dokunmatik operatör panelini anlatır. Panel bir makineye ya da küçük bir hatta bakar, genelde tek bir PLC ile konuşur.

SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition, gözetimli kontrol ve veri toplama) daha büyük ölçektir: bir bilgisayar sunucusu çok sayıda PLC'den veri toplar, alarmları ve ölçüm geçmişini arşivler, birden fazla istemciye (kontrol odası, bakım, ofis) ekran sunar. Su şebekeleri, enerji dağıtımı ve büyük tesisler SCADA ile izlenir.

Saha, PLC, operatör paneli ve SCADA katmanları Sahasensör, buton, motor PLCmantık burada Operatör panelimakinenin yanında SCADA sunucusuçok PLC, arşiv İstemcilerkontrol odası, ofis kabloEthernet Ethernet
Şekil 1. Panel ve SCADA, PLC'nin değişkenlerini okur ve yazar. Makineyi süren mantık PLC'de kalır.

İki sistemde de makinenin mantığı PLC'de durur. Panel kapansa ya da ağ kopsa bile PLC programı çalışmaya devam eder; güvenlik ve kilitleme her zaman PLC'de (ve donanımda) yapılır, ekranda değil.

Değişken (tag): panelin PLC'ye açılan penceresi

Panelde gördüğün her sayı, lamba ve butonun arkasında bir HMI değişkeni vardır. TIA Portal'da iki türü bulunur:

TürNerede durur?Örnek
Dış (PLC'ye bağlı) değişkenPLC'deki bir adreste; panel her güncelleme döngüsünde okurMotor çalışıyor (Q0.0), tank seviyesi (DB'deki REAL)
İç değişkenYalnız panelin belleğinde; PLC görmezAçık olan ekranın numarası, giriş kutusundaki geçici değer

TIA Portal'da panel ve PLC aynı projede olduğunda dış değişken, PLC etiket tablosundaki etikete sembolik olarak bağlanır. PLC tarafında etiketin adresi değişse bile bağ kopmaz. Panel değişkeni belirli bir güncelleme döngüsüyle (ör. 1 saniye) okur; çok sık okunan çok sayıda değişken hem paneli hem ağı yorar.

Panel butonu PLC'de nasıl görünür?

Saha butonu bir girişe (I) bağlıdır. Panel butonu ise PLC'de bir bellek bitine (M) ya da veri bloğundaki bir bite yazar. WinCC'de butonun "basıldığında" ve "bırakıldığında" olaylarına işlev atanır. İki yaygın yol var:

  • Basılı tutulduğu sürece bit 1 (WinCC işlevi: SetBitWhileKeyPressed). Saha butonuna en çok benzeyen yoldur. Sakıncası: buton basılıyken bağlantı koparsa bit 1'de kalabilir.
  • Panel biti 1 yapar, PLC sıfırlar. Panel "basıldığında" SetBit ile biti 1 yapar; PLC biti işledikten sonra kendisi 0'a çeker. Bağlantı kopsa da bit takılı kalmaz. Büyük projelerde bu yol tercih edilir.

Programda panel start'ı saha start'ına paralel, panel stop'u ise stop zincirine seri girer. Panel stop'u basınca 1 olan bir bit olduğu için NC kontakla okunur; saha stop'u ise kablo kopmasını da yakalamak için NC bağlanır ve NO kontakla okunur.

Panel stop'u bir "işletme stop'u"dur. Acil durdurma ve güvenli durdurma panele bırakılmaz: EN ISO 13850'ye uygun donanım butonu ve güvenlik devresiyle yapılır.

Alıştırma: panel butonlarını programa bağla

Programda yalnız saha butonları var. Altındaki operatör paneli M10.0 (panel start) ve M10.1 (panel stop) bitlerine yazıyor, ama program bu bitlere bakmıyor.

  1. Simülasyonu başlat. Paneldeki Start'a bas: motor çalışmıyor.
  2. Mühür bloğuna M10.0 için NO bir kol ekle (saha start'ına paralel).
  3. Basamağın sonuna M10.1 için NC bir kontak ekle.
  4. Kontrol et: test, paneli ve saha butonlarını karışık sırayla dener.

Ek görev: Panelde "Motor çalışıyor" alanı Q0.0'ı okuyor. Q0.0 yerine bir çalışma geri bildirimi girişi (kontaktörün yardımcı kontağı) okunsaydı neyi fazladan görürdün? İpucu: kontaktör bobini yanmış olabilir.

Sık yapılan hatalar

  • Mantığı panele yazmak. Panel betikleriyle motor yakmak ya da kilitleme yapmak, panel kapandığında makineyi kontrolsüz bırakır. Mantık PLC'de olmalıdır.
  • Panel butonunu doğrudan çıkışa bağlamak. Panelden Q0.0'a yazmak, PLC programının her taramada yazdığı değerle çakışır. Panel bir isteği (M ya da DB biti) yazar, kararı program verir.
  • Panel stop'unu güvenlik işlevi saymak. Acil durdurma kablolu, donanım butonuyla ve güvenlik devresiyle yapılır.
  • Her şeyi en kısa güncelleme döngüsüne koymak. Yüzlerce değişkenin 100 ms ile okunması paneli ve ağı gereksiz yorar; çoğu değer için 1 s yeterlidir.

Mini sınav

1. SCADA'yı operatör panelinden ayıran en belirgin özellik hangisi?

Panel genelde tek makineye bakar; SCADA birçok PLC'yi toplar, arşivler ve birden fazla ekrana dağıtır.

2. Panel kapanırsa ne olur?

Mantık PLC'dedir; panel yalnız gösterir ve istek yazar.

3. Panel stop biti (basınca 1) programda nasıl okunur?

Basınca 1 olan bit, basıldığında akımı kesmesi için NC kontakla seri okunur.

4. Panel butonu için "panel 1 yapar, PLC sıfırlar" yolunun üstünlüğü nedir?

Basılı tutma yönteminde bağlantı kopunca bit 1'de kalabilir; PLC'nin sıfırlaması bunu önler.

5. Paneldeki bir değişken PLC'de neye karşılık gelir?

HMI değişkeni, bağlantı üzerinden PLC'deki bir adrese bağlanır.

6. Panel butonunu doğrudan bir Q çıkışına yazdırmak neden kötüdür?

Panel bir M ya da DB biti yazar; çıkışı kilitleriyle birlikte program sürer.

Kaynaklar

  • Siemens, SIMATIC WinCC (TIA Portal) sistem kılavuzu: HMI değişkenleri, bağlantılar, sistem işlevleri. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com
  • EN ISO 13850: Makine güvenliği, acil durdurma işlevi, tasarım ilkeleri.
  • ANSI/ISA-101.01-2015, Human Machine Interfaces for Process Automation Systems (isa.org).