Kazanımlar
- 4-20 mA ve 0-10 V sinyallerin farkını ve 4 mA'lık "canlı sıfır"ın faydasını açıklarsın.
- S7-1200'de nominal aralığın 0-27648 olduğunu bilir, bir akım değerinin ham karşılığını hesaplarsın.
- NORM_X ve SCALE_X ile ham değeri mühendislik birimine çevirirsin.
- Tel kopması ve aralık dışı değerleri tanır, programda ayrıca ele alırsın.
Analog sinyaller
| Sinyal | Nerede? | Artısı / eksisi |
|---|---|---|
| 0-10 V | Kısa mesafe, pano içi, frekans çevirici hız referansı | Basit; ama uzun kabloda gerilim düşümü ve gürültü sorun olur. |
| 4-20 mA | Sahadaki transmitterler (basınç, seviye, sıcaklık) | Akım kablo boyunca değişmez, gürültüye dayanıklıdır. 0 mA tel kopması demektir, ölçümün sıfırı 4 mA'dır. |
4-20 mA'da ölçüm aralığının alt ucu (ör. 0 bar) 4 mA'ya, üst ucu (ör. 5 bar) 20 mA'ya karşılık gelir. Sıfır ölçüm 0 mA olmadığı için kopan kablo ile gerçek sıfır birbirinden ayrılır: buna "canlı sıfır" denir.
CPU 1214C'nin gövdesindeki iki analog giriş 0-10 V'tur. 4-20 mA ölçmek için bir analog sinyal kartı (SB) ya da analog giriş modülü (SM 1231) eklenir ve kanal tipi yapılandırmada akım olarak seçilir.
Ham değer: 0-27648
S7-1200 ve S7-1500 analog girişleri nominal aralığı 0 ile 27648 arasında bir tam sayıya (Int) çevirir. 4-20 mA için: 4 mA = 0, 12 mA = 13824, 20 mA = 27648.
| Bölge (4-20 mA) | Ham değer | Anlamı |
|---|---|---|
| Nominal | 0 … 27648 | Normal ölçüm |
| Üst taşma payı | 27649 … 32511 | Ölçüm 20 mA'nın biraz üstünde; değer hâlâ okunur |
| Alt taşma payı | -1 … -4864 | Ölçüm 4 mA'nın altında |
| Taşma / tel kopması | 32767 (16#7FFF) | Aralık tamamen dışında ya da (tanılama açıksa) tel kopuk |
Hesap: ham = (I − 4 mA) / 16 mA × 27648. Ham değere nasıl erişildiği adrese bağlıdır, ör. %IW64; TIA Portal'da bu adrese "Basinc_Ham" gibi bir ad ver.
NORM_X ve SCALE_X
Ham değeri mühendislik birimine çevirmek iki adımlık bir doğrusal dönüşümdür:
- NORM_X (normalleştir):
OUT = (VALUE − MIN) / (MAX − MIN). MIN = 0, MAX = 27648 ile 0,0 … 1,0 arası bir Real elde edilir. - SCALE_X (ölçekle):
OUT = VALUE × (MAX − MIN) + MIN. MIN = 0,0, MAX = 5,0 ile sonuç bar cinsinden olur.
| Basamak | MIN | VALUE | MAX | OUT |
|---|---|---|---|---|
| NORM_X (Int → Real) | 0 | "Basinc_Ham" | 27648 | "Basinc_Norm" |
| SCALE_X (Real → Real) | 0.0 | "Basinc_Norm" | 5.0 | "Basinc_bar" |
Kutularda veri tipini (ör. Int to Real) açılır listeden seçersin. Analog çıkışlarda yön terstir: önce mühendislik değeri NORM_X ile normalleştirilir, sonra SCALE_X ile 0-27648 aralığına çevrilip çıkış adresine yazılır.
Dene: akımdan bara
Akımı kaydır ve ölçüm aralığını değiştir; ham değeri, NORM_X ve SCALE_X sonuçlarını canlı gör. NAMUR NE 43 tavsiyesine göre 3,6 mA'nın altı ve 21 mA'nın üstü, transmitter arızası olarak yorumlanır.
Tel kopması ve aralık dışı değerler
- Ölçeklenmiş değeri kullanmadan önce ham değerin geçerli olup olmadığını kontrol et:
ham > 27648ya daham < 0ise alarm ver ve sürecin güvenli tarafta kalmasını sağla (ör. pompayı durdur, son geçerli değeri tut). - Modülün yapılandırmasında tel kopması ve taşma tanılamasını açarsan CPU arızayı tanılama arabelleğinde de gösterir.
- Gürültülü sinyaller için modülün filtre (yumuşatma) ayarını kullan; programda ayrıca ortalama almak da mümkündür.
Alıştırma: ölçeklenmiş seviyeyle iki noktalı dolum
Tank seviyesi 4-20 mA ile geliyor ve NORM_X / SCALE_X ile yüzdeye çevrildi. İki karşılaştırma kutusunun sonucu bit olarak hazır: M10.0 = seviye ≤ %20, M10.1 = seviye ≥ %90 (bu simülatörde karşılaştırma kutusu yok, sonuçlarını sensör gibi tıklayarak değiştir). Başlangıç programında pompa yalnız seviye %20'nin altındayken çalışıyor; seviye %21 olunca duruyor, sürekli açılıp kapanıyor.
- Birinci basamağın bobinini seç, tipini Set (S) yap.
- Basamak ekle: kontağı
M10.1, altına paralel kol olarak NCI0.0; bobini Reset (R), adresiQ0.0. - Kontrol et: pompa %20'de başlamalı, %90'a kadar çalışmalı (histerezis).
Ek görev: Gerçek programda M10.0 ve M10.1'i yazan iki CMP kutusunu (ölçeklenmiş REAL değer ≤ 20.0 ve ≥ 90.0) TIA Portal'da kur; tel kopmasında (değer 32767) pompanın ne yapması gerektiğini düşün.
Görev: ölçeklemeyi elle yap
Hesaplayıcıya bakmadan önce kâğıtta dene: ham aralık 0-27648, 4-20 mA ölçüm aralığında 4 mA = 0, 20 mA = 27648. Ondalık için virgül ya da nokta yazabilirsin.
Sık yapılan hatalar
- 0-10 V girişe 4-20 mA transmitter bağlamak. Kanal tipi akım değilse ölçüm yanlış olur ve giriş zarar görebilir. Kanal tipini donanım yapılandırmasında ve kablolamada birlikte seç.
- Ölçeklemede 32767 sınırını kullanmak. Nominal üst değer 27648'dir; 32767 taşma işaretidir.
- Tel kopmasında 0 bar göstermek. 4-20 mA'da kopan kablo ham değeri aralık dışına çeker. Bunu ayrı bir alarm olarak ele al, ölçümü "0" sanma.
Kaynaklar
- Siemens, SIMATIC S7-1200 sistem kılavuzu, "Analog giriş gösterimi" ve NORM_X, SCALE_X komutları. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com
- NAMUR NE 43: Dijital transmitterlerde arıza bilgisi için sinyal seviyesi standardizasyonu.
- IEC 60381-1: Süreç kontrol sistemlerinde analog doğru akım sinyalleri.