PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › TIA Portal ile PLC programlama › Ders 11

Ders 11 / 12 · yaklaşık 45 dakika

Analog değer ölçekleme (4-20 mA, NORM_X, SCALE_X)

Basınç, sıcaklık, seviye ve debi gibi büyüklükler açık/kapalı değil, süreklidir. Sensör bunları bir akım ya da gerilime, PLC de bir sayıya çevirir. Bu derste o sayıyı yeniden "bar"a, "°C"ye nasıl çevireceğini öğreniyorsun.

Ders videosu · 2:43 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • 4-20 mA ve 0-10 V sinyallerin farkını ve 4 mA'lık "canlı sıfır"ın faydasını açıklarsın.
  • S7-1200'de nominal aralığın 0-27648 olduğunu bilir, bir akım değerinin ham karşılığını hesaplarsın.
  • NORM_X ve SCALE_X ile ham değeri mühendislik birimine çevirirsin.
  • Tel kopması ve aralık dışı değerleri tanır, programda ayrıca ele alırsın.

Analog sinyaller

SinyalNerede?Artısı / eksisi
0-10 VKısa mesafe, pano içi, frekans çevirici hız referansıBasit; ama uzun kabloda gerilim düşümü ve gürültü sorun olur.
4-20 mASahadaki transmitterler (basınç, seviye, sıcaklık)Akım kablo boyunca değişmez, gürültüye dayanıklıdır. 0 mA tel kopması demektir, ölçümün sıfırı 4 mA'dır.

4-20 mA'da ölçüm aralığının alt ucu (ör. 0 bar) 4 mA'ya, üst ucu (ör. 5 bar) 20 mA'ya karşılık gelir. Sıfır ölçüm 0 mA olmadığı için kopan kablo ile gerçek sıfır birbirinden ayrılır: buna "canlı sıfır" denir.

CPU 1214C'nin gövdesindeki iki analog giriş 0-10 V'tur. 4-20 mA ölçmek için bir analog sinyal kartı (SB) ya da analog giriş modülü (SM 1231) eklenir ve kanal tipi yapılandırmada akım olarak seçilir.

Ham değer: 0-27648

S7-1200 ve S7-1500 analog girişleri nominal aralığı 0 ile 27648 arasında bir tam sayıya (Int) çevirir. 4-20 mA için: 4 mA = 0, 12 mA = 13824, 20 mA = 27648.

Bölge (4-20 mA)Ham değerAnlamı
Nominal0 … 27648Normal ölçüm
Üst taşma payı27649 … 32511Ölçüm 20 mA'nın biraz üstünde; değer hâlâ okunur
Alt taşma payı-1 … -4864Ölçüm 4 mA'nın altında
Taşma / tel kopması32767 (16#7FFF)Aralık tamamen dışında ya da (tanılama açıksa) tel kopuk

Hesap: ham = (I − 4 mA) / 16 mA × 27648. Ham değere nasıl erişildiği adrese bağlıdır, ör. %IW64; TIA Portal'da bu adrese "Basinc_Ham" gibi bir ad ver.

NORM_X ve SCALE_X

Ham değeri mühendislik birimine çevirmek iki adımlık bir doğrusal dönüşümdür:

  1. NORM_X (normalleştir): OUT = (VALUE − MIN) / (MAX − MIN). MIN = 0, MAX = 27648 ile 0,0 … 1,0 arası bir Real elde edilir.
  2. SCALE_X (ölçekle): OUT = VALUE × (MAX − MIN) + MIN. MIN = 0,0, MAX = 5,0 ile sonuç bar cinsinden olur.
BasamakMINVALUEMAXOUT
NORM_X (Int → Real)0"Basinc_Ham"27648"Basinc_Norm"
SCALE_X (Real → Real)0.0"Basinc_Norm"5.0"Basinc_bar"

Kutularda veri tipini (ör. Int to Real) açılır listeden seçersin. Analog çıkışlarda yön terstir: önce mühendislik değeri NORM_X ile normalleştirilir, sonra SCALE_X ile 0-27648 aralığına çevrilip çıkış adresine yazılır.

Dene: akımdan bara

Akımı kaydır ve ölçüm aralığını değiştir; ham değeri, NORM_X ve SCALE_X sonuçlarını canlı gör. NAMUR NE 43 tavsiyesine göre 3,6 mA'nın altı ve 21 mA'nın üstü, transmitter arızası olarak yorumlanır.

Tel kopması ve aralık dışı değerler

  • Ölçeklenmiş değeri kullanmadan önce ham değerin geçerli olup olmadığını kontrol et: ham > 27648 ya da ham < 0 ise alarm ver ve sürecin güvenli tarafta kalmasını sağla (ör. pompayı durdur, son geçerli değeri tut).
  • Modülün yapılandırmasında tel kopması ve taşma tanılamasını açarsan CPU arızayı tanılama arabelleğinde de gösterir.
  • Gürültülü sinyaller için modülün filtre (yumuşatma) ayarını kullan; programda ayrıca ortalama almak da mümkündür.

Alıştırma: ölçeklenmiş seviyeyle iki noktalı dolum

Tank seviyesi 4-20 mA ile geliyor ve NORM_X / SCALE_X ile yüzdeye çevrildi. İki karşılaştırma kutusunun sonucu bit olarak hazır: M10.0 = seviye ≤ %20, M10.1 = seviye ≥ %90 (bu simülatörde karşılaştırma kutusu yok, sonuçlarını sensör gibi tıklayarak değiştir). Başlangıç programında pompa yalnız seviye %20'nin altındayken çalışıyor; seviye %21 olunca duruyor, sürekli açılıp kapanıyor.

  1. Birinci basamağın bobinini seç, tipini Set (S) yap.
  2. Basamak ekle: kontağı M10.1, altına paralel kol olarak NC I0.0; bobini Reset (R), adresi Q0.0.
  3. Kontrol et: pompa %20'de başlamalı, %90'a kadar çalışmalı (histerezis).

Ek görev: Gerçek programda M10.0 ve M10.1'i yazan iki CMP kutusunu (ölçeklenmiş REAL değer ≤ 20.0 ve ≥ 90.0) TIA Portal'da kur; tel kopmasında (değer 32767) pompanın ne yapması gerektiğini düşün.

Görev: ölçeklemeyi elle yap

Hesaplayıcıya bakmadan önce kâğıtta dene: ham aralık 0-27648, 4-20 mA ölçüm aralığında 4 mA = 0, 20 mA = 27648. Ondalık için virgül ya da nokta yazabilirsin.

(16 − 4) / 16 × 10 = 7,5 bar.
(8 − 4) / 16 × 5 = 1,25 m.
13824 / 27648 = 0,5 → 50 °C.
6912 / 27648 = 0,25.
0,8 × 250 = 200 l/dk.

Sık yapılan hatalar

  • 0-10 V girişe 4-20 mA transmitter bağlamak. Kanal tipi akım değilse ölçüm yanlış olur ve giriş zarar görebilir. Kanal tipini donanım yapılandırmasında ve kablolamada birlikte seç.
  • Ölçeklemede 32767 sınırını kullanmak. Nominal üst değer 27648'dir; 32767 taşma işaretidir.
  • Tel kopmasında 0 bar göstermek. 4-20 mA'da kopan kablo ham değeri aralık dışına çeker. Bunu ayrı bir alarm olarak ele al, ölçümü "0" sanma.

Mini sınav

1. 0-5 bar, 4-20 mA bir transmitter 12 mA veriyor. Basınç kaç bar?

12 mA aralığın tam ortasıdır: (12 − 4) / 16 = 0,5 → 0,5 × 5 = 2,5 bar.

2. S7-1200'de 20 mA'nın ham karşılığı nedir?

Nominal aralığın üst ucu 27648'dir.

3. NORM_X'in çıkışı hangi aralıktadır (nominal girişte)?

NORM_X değeri MIN-MAX aralığına göre 0,0 ile 1,0 arasına normalleştirir.

4. 4-20 mA'nın 0-20 mA'ya göre en önemli avantajı nedir?

Canlı sıfır sayesinde 0 mA, "ölçüm sıfır" değil "arıza" anlamına gelir.

5. 4-20 mA hatta tel koptuğunu programda en iyi ne gösterir?

NAMUR NE 43: 3,6 mA altı ve 21 mA üstü arıza sayılır.

6. SCALE_X'in MIN ve MAX girişleri neyi tanımlar?

NORM_X ham aralığı, SCALE_X birimli aralığı alır.

Kaynaklar

  • Siemens, SIMATIC S7-1200 sistem kılavuzu, "Analog giriş gösterimi" ve NORM_X, SCALE_X komutları. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com
  • NAMUR NE 43: Dijital transmitterlerde arıza bilgisi için sinyal seviyesi standardizasyonu.
  • IEC 60381-1: Süreç kontrol sistemlerinde analog doğru akım sinyalleri.