Kazanımlar
- İleri-geri devrede iki kontaktörün aynı anda çekmesinin neden kısa devre olduğunu açıklarsın.
- Her yönün basamağına diğer yönün NC kontağını koyarak yazılım kilitlemesi kurarsın.
- Yazılım kilitlemesinin neden tek başına yetmediğini, donanım kilidinin görevini bilirsin.
- Stop ve termik koruma girişlerini iki yöne de doğru bağlarsın.
İleri-geri devre nasıl çalışır?
Üç fazlı asenkron motorun dönüş yönü, iki fazın yeri değiştirilerek tersine çevrilir. K1 kontaktörü fazları L1-L2-L3 sırasıyla, K2 ise iki fazı yer değiştirerek motora verir. K1 ve K2 aynı anda çekerse iki faz doğrudan birbirine bağlanır: sigorta atar, kontaklar kaynayabilir.
Yazılım kilitlemesi
Kural: bir yönün bobini, diğer yönün çıkışı kapalıyken enerjilenebilir. Bunu basamağa diğer çıkışın NC kontağını ekleyerek yazarız:
| Basamak | Koşullar (seri) | Çıkış |
|---|---|---|
| İleri | (İleri butonu VEYA K1 mühür) · Stop · Termik · NC K2 | Q0.0 K1 |
| Geri | (Geri butonu VEYA K2 mühür) · Stop · Termik · NC K1 | Q0.1 K2 |
Bu programda motor ileri dönerken geri butonuna basmak hiçbir şey yapmaz; önce stop'a basılıp motor durdurulmalıdır. Buna "stop üzerinden yön değiştirme" denir ve en güvenli yaklaşımdır.
Donanım kilidi neden şart?
Yazılım kilidi, çıkış bitlerine bakar; kontaktörün gerçekten bırakıp bırakmadığını bilmez. Bir kontaktörün kontağı kaynamışsa ya da bırakması birkaç on milisaniye sürüyorsa, program diğer yönü açtığında iki kontaktör bir an için birlikte kapalı kalabilir.
- Elektriksel kilit: K1 bobininin devresine K2'nin yardımcı NC kontağı, K2 bobininin devresine K1'in yardımcı NC kontağı seri bağlanır. PLC ne derse desin, biri çekiliyken diğeri enerji alamaz.
- Mekanik kilit: İki kontaktör arasına takılan kilit modülü, ikisinin aynı anda kapanmasını fiziksel olarak engeller. Üreticiler ileri-geri kombinasyonlarını bu kilitle birlikte sunar.
Pano tasarımında ileri-geri devrelerde yazılım kilidine ek olarak donanım kilidi kullanılır. Ayrıntılar için kontaktör üreticisinin uygulama notlarına ve EN 60204-1'e bak.
Termik koruma ve stop
Motor koruma rölesi (termik) aşırı akımda kontağını açar. Bu kontak sahada NC bağlanır, yani normal durumda girişe 1 gelir. Stop butonu da NC bağlanır. İkisi de iki yönün basamağında da seri olmalıdır; aksi hâlde termik attığında motor diğer yönde çalışmaya devam edebilir.
Gerçek tesislerde termik kontağı ayrıca doğrudan kontaktör bobin devresine de seri bağlanır; PLC arızalansa bile motor durur.
Alıştırma: kilitlemeyi ekle
Başlangıç programında iki mühürlü basamak var ama aralarında kilitleme yok. Çalıştır, ileri butonuna bas, sonra geri butonuna da bas: iki kontaktör birlikte çekiyor. Gerçek bir panoda bu kısa devredir.
- İleri basamağının sonuna
Q0.1için NC bir kontak ekle. - Geri basamağının sonuna
Q0.0için NC bir kontak ekle. - Kontrol et: simülatör sekiz adımda yön değiştirmeyi, stop'u ve termik açmayı dener.
Ek görev: Yön değiştirmeden önce motorun durması için bir bekleme ekle: stop'tan sonra 2 saniye geçmeden diğer yön çalışmasın. Zamanlayıcıları bir sonraki derste öğreneceksin; dersten sonra buraya dön.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız yazılım kilidine güvenmek. Kaynamış bir kontak ya da yavaş bırakan bir kontaktör, programın göremeyeceği bir kısa devreye yol açar. Donanım kilidi de gerekir.
- Kilit kontağını buton kontağıyla paralel koymak. Kilit, mühür koluna paralel değil, basamağın geri kalanına seri olmalıdır; yoksa mühür üzerinden atlanır.
- Termik kontağını yalnız bir yöne bağlamak. Termik attığında iki yönün de durması gerekir.
Kaynaklar
- EN 60204-1: Makine güvenliği, makinelerin elektrik donanımı (kumanda devreleri ve kilitleme).
- Kontaktör üreticilerinin ileri-geri kombinasyon uygulama notları (elektriksel ve mekanik kilit).
- Siemens, SIMATIC S7-1200 sistem kılavuzu, bit mantığı komutları. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com