PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › TIA Portal ile PLC programlama › Ders 8

Ders 8 / 12 · yaklaşık 40 dakika

Kilitleme: ileri/geri motor

Bir motoru iki yöne döndürmek için iki kontaktör kullanılır. İkisi aynı anda çekerse şebekede kısa devre olur. Bu derste bunu önleyen kilitlemeyi hem programda hem de donanımda kurmayı öğreniyorsun.

Ders videosu · 2:30 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • İleri-geri devrede iki kontaktörün aynı anda çekmesinin neden kısa devre olduğunu açıklarsın.
  • Her yönün basamağına diğer yönün NC kontağını koyarak yazılım kilitlemesi kurarsın.
  • Yazılım kilitlemesinin neden tek başına yetmediğini, donanım kilidinin görevini bilirsin.
  • Stop ve termik koruma girişlerini iki yöne de doğru bağlarsın.

İleri-geri devre nasıl çalışır?

Üç fazlı asenkron motorun dönüş yönü, iki fazın yeri değiştirilerek tersine çevrilir. K1 kontaktörü fazları L1-L2-L3 sırasıyla, K2 ise iki fazı yer değiştirerek motora verir. K1 ve K2 aynı anda çekerse iki faz doğrudan birbirine bağlanır: sigorta atar, kontaklar kaynayabilir.

İleri-geri çalışan konveyörün şematik çizimi
Şekil 1. İki yönlü konveyör. Laboratuvar bölümünde bu makineyi 3B olarak da çalıştırabilirsin.

Yazılım kilitlemesi

Kural: bir yönün bobini, diğer yönün çıkışı kapalıyken enerjilenebilir. Bunu basamağa diğer çıkışın NC kontağını ekleyerek yazarız:

BasamakKoşullar (seri)Çıkış
İleri(İleri butonu VEYA K1 mühür) · Stop · Termik · NC K2Q0.0 K1
Geri(Geri butonu VEYA K2 mühür) · Stop · Termik · NC K1Q0.1 K2

Bu programda motor ileri dönerken geri butonuna basmak hiçbir şey yapmaz; önce stop'a basılıp motor durdurulmalıdır. Buna "stop üzerinden yön değiştirme" denir ve en güvenli yaklaşımdır.

Donanım kilidi neden şart?

Yazılım kilidi, çıkış bitlerine bakar; kontaktörün gerçekten bırakıp bırakmadığını bilmez. Bir kontaktörün kontağı kaynamışsa ya da bırakması birkaç on milisaniye sürüyorsa, program diğer yönü açtığında iki kontaktör bir an için birlikte kapalı kalabilir.

  • Elektriksel kilit: K1 bobininin devresine K2'nin yardımcı NC kontağı, K2 bobininin devresine K1'in yardımcı NC kontağı seri bağlanır. PLC ne derse desin, biri çekiliyken diğeri enerji alamaz.
  • Mekanik kilit: İki kontaktör arasına takılan kilit modülü, ikisinin aynı anda kapanmasını fiziksel olarak engeller. Üreticiler ileri-geri kombinasyonlarını bu kilitle birlikte sunar.

Pano tasarımında ileri-geri devrelerde yazılım kilidine ek olarak donanım kilidi kullanılır. Ayrıntılar için kontaktör üreticisinin uygulama notlarına ve EN 60204-1'e bak.

Termik koruma ve stop

Motor koruma rölesi (termik) aşırı akımda kontağını açar. Bu kontak sahada NC bağlanır, yani normal durumda girişe 1 gelir. Stop butonu da NC bağlanır. İkisi de iki yönün basamağında da seri olmalıdır; aksi hâlde termik attığında motor diğer yönde çalışmaya devam edebilir.

Gerçek tesislerde termik kontağı ayrıca doğrudan kontaktör bobin devresine de seri bağlanır; PLC arızalansa bile motor durur.

Alıştırma: kilitlemeyi ekle

Başlangıç programında iki mühürlü basamak var ama aralarında kilitleme yok. Çalıştır, ileri butonuna bas, sonra geri butonuna da bas: iki kontaktör birlikte çekiyor. Gerçek bir panoda bu kısa devredir.

  1. İleri basamağının sonuna Q0.1 için NC bir kontak ekle.
  2. Geri basamağının sonuna Q0.0 için NC bir kontak ekle.
  3. Kontrol et: simülatör sekiz adımda yön değiştirmeyi, stop'u ve termik açmayı dener.

Ek görev: Yön değiştirmeden önce motorun durması için bir bekleme ekle: stop'tan sonra 2 saniye geçmeden diğer yön çalışmasın. Zamanlayıcıları bir sonraki derste öğreneceksin; dersten sonra buraya dön.

Sık yapılan hatalar

  • Yalnız yazılım kilidine güvenmek. Kaynamış bir kontak ya da yavaş bırakan bir kontaktör, programın göremeyeceği bir kısa devreye yol açar. Donanım kilidi de gerekir.
  • Kilit kontağını buton kontağıyla paralel koymak. Kilit, mühür koluna paralel değil, basamağın geri kalanına seri olmalıdır; yoksa mühür üzerinden atlanır.
  • Termik kontağını yalnız bir yöne bağlamak. Termik attığında iki yönün de durması gerekir.

Mini sınav

1. İleri-geri devrede K1 ve K2 aynı anda çekerse ne olur?

K2 iki fazın yerini değiştirdiği için ikisi birlikte kapanınca fazlar birbirine bağlanır.

2. İleri basamağına hangi kontak kilit olarak eklenir?

Geri çıkışı açıkken ileri basamağının akımını kesen NC kontak gerekir.

3. Elektriksel kilit nereye bağlanır?

Her bobinin devresine karşı kontaktörün yardımcı NC kontağı seri bağlanır.

4. Termik koruma girişi programda kaç basamakta bulunmalı?

Aşırı akımda motor hangi yönde dönerse dönsün durmalıdır.

5. Yazılım kilidi neden donanım kilidinin yerini tutmaz?

Yapışan kontak sahada olur; yalnız kontaktörlerin kendi yardımcı kontakları bunu engeller.

6. Motor ileri dönerken geri butonuna basılırsa iyi bir program ne yapar?

Ani ters çevirme mekanik zorlanma ve yüksek akım demektir.

Kaynaklar

  • EN 60204-1: Makine güvenliği, makinelerin elektrik donanımı (kumanda devreleri ve kilitleme).
  • Kontaktör üreticilerinin ileri-geri kombinasyon uygulama notları (elektriksel ve mekanik kilit).
  • Siemens, SIMATIC S7-1200 sistem kılavuzu, bit mantığı komutları. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com