Kazanımlar
- 4-20 mA ile 0-10 V sinyalin farkını ve nerede hangisinin seçildiğini açıklarsın.
- İki, üç ve dört telli transmitter bağlantısını ayırırsın.
- PT100'de bağlantı telinin yarattığı hatayı hesaplarsın.
- S7-1200 analog değerini mühendislik birimine ölçekler, tel kopmasını yakalarsın.
Akım mı, gerilim mi?
Sahadaki ölçüm cihazına transmitter denir: sensörün ölçtüğünü standart bir elektrik sinyaline çevirir. Endüstride en yaygın iki sinyal vardır.
| Özellik | 4-20 mA | 0-10 V |
|---|---|---|
| Uzun kablo | Kablo direnci akımı değiştirmez; yüzlerce metre olur | Kabloda gerilim düşer, ölçüm kayar; kısa mesafe için |
| Parazit | Düşük empedanslı döngü, gürültüye dayanıklı | Daha hassas |
| Tel kopması | Akım 0'a iner ve 4 mA altı arıza olarak görülür ("yaşayan sıfır") | 0 V, gerçek "sıfır" ile karışır |
| Tipik yer | Proses ölçümü: basınç, seviye, debi, sıcaklık | Pano içi, kısa mesafe, sürücü hız referansı |
4-20 mA'da ölçüm aralığının başı 4 mA'dır. Bu "yaşayan sıfır" sayesinde 0 mA bir ölçüm değil, arızadır. NAMUR NE 43 tavsiyesine uyan cihazlar 3,6 mA'nın altına ya da 21 mA'nın üstüne çıkarak kendi arızalarını da bildirir.
İki, üç ve dört telli transmitter
| Bağlantı | Nasıl? | Örnek |
|---|---|---|
| İki telli (döngü beslemeli) | Transmitter enerjisini ölçüm akımının kendisinden alır; aynı iki tel hem besler hem ölçer | Basınç ve seviye transmitterlerinin çoğu |
| Üç telli | +24 V, 0 V ve sinyal; sinyal 0 V'a göre ölçülür | Bazı debi ve mesafe sensörleri |
| Dört telli | Besleme (çoğu zaman 230 V AC) ayrı, sinyal ayrı iki tel | Analizörler, büyük debimetreler |
Analog modülün kanalı transmittere göre yapılandırılır: TIA Portal'da kanalın ölçüm türü (akım ya da gerilim), aralığı (4-20 mA) ve gerekiyorsa iki telli bağlantı seçilir. Yanlış yapılandırılmış kanal ya hiç ölçmez ya da yanlış ölçer.
PT100 ve tel direnci
PT100 platinden yapılmış bir dirençtir: 0 °C'de 100 Ω, her derecede yaklaşık 0,385 Ω artar. 100 °C'de yaklaşık 138,5 Ω olur. PLC'nin RTD modülü bu direnci ölçüp sıcaklığa çevirir.
Sorun şudur: modül, sensörün direncine bağlantı tellerinin direncini de ekleyerek ölçer. İki telli bağlantıda gidiş ve dönüş tellerinin toplam direnci doğrudan hata olur. Örneğin toplam 0,77 Ω tel direnci 0,77 / 0,385 = 2 °C fazla gösterir. Üç telli bağlantıda modül üçüncü telle tel direncini ölçer ve çıkarır; sahada en yaygın olanı budur. Dört telli bağlantıda ölçüm akımı ve ölçüm gerilimi ayrı tellerdedir; tel direnci tamamen devre dışı kalır, laboratuvar doğruluğu verir.
PLC'deki sayı ve ölçekleme
S7-1200 ve S7-1500 analog girişi, ölçüm aralığını 0 ile 27648 arasında bir tamsayıya çevirir. 4-20 mA kanalda 4 mA = 0, 20 mA = 27648'dir. Aralığın biraz üstü ve altı taşma bölgesidir; çoğu Siemens modülünde tel kopması ya da aşırı taşma 32767 (16#7FFF) değeriyle bildirilir (tanılama açıksa). Kesin değerler modülün el kitabında yazar.
| Akım | Analog değer | 0-10 bar transmitter |
|---|---|---|
| 4 mA | 0 | 0 bar |
| 8 mA | 6912 | 2,5 bar |
| 12 mA | 13824 | 5 bar |
| 20 mA | 27648 | 10 bar |
| Tel koptu | 32767 | ölçüm yok: arıza |
Programda iki adımda bar'a çevrilir: NORM_X değeri 0-27648 aralığından 0,0-1,0 arasına getirir, SCALE_X bunu mühendislik aralığına (0,0-10,0 bar) yayar. Kısaca: bar = analog / 27648 × (üst − alt) + alt. Ölçeklemeden önce değer 27648'den büyük mü diye bak; tel kopmasında hesap 11,85 bar gibi gerçek görünen ama yanlış bir sayı verir.
Alıştırma: tel kopukken ölçüme güvenme
Basınç 4-20 mA ile ölçülüyor; pompa basınç 2 bar'ın altına inince çalışıyor (M10.0, karşılaştırma sonucu). Tel koparsa analog değer 32767 olur ve M10.1 = 1. Bu durumda ölçüm geçersizdir: pompa ona göre çalışmamalı, arıza lambası yanmalı. Başlangıç programı tel kopukluğunu hiç dinlemiyor.
- Pompa basamağının sonuna Seri blok ekle ile NC
M10.1koy. - Basamak ekle: kontak
M10.1, bobinQ0.1. - Kontrol et.
Ek görev: Basıncı tutmak hayati önemdeyse (ör. yangın pompası) tel kopukken pompayı durdurmak doğru mu? Güvenli durum her sistemde aynı mıdır?
Görev: analog değeri hesapla
Tablolara ve formüle bakarak cevapla. Ondalık için virgül ya da nokta kullanabilirsin.
Sık yapılan hatalar
- Analog değeri ölçeklemeden önce kontrol etmemek. Tel kopmasında 32767 değeri gerçekçi bir sayıya dönüşür; önce 27648 üstünü arıza say.
- İki telli transmitteri dört telli kanal ayarıyla bağlamak. Transmitter beslenmez ve 0 mA görülür; kanalın bağlantı türünü transmittere göre seç.
- PT100'ü uzun mesafede iki telle çekmek. Tel direnci doğrudan sıcaklık hatası olur; en az üç telli bağla.
- Analog kabloyu güç kablolarıyla aynı kanala koymak. Sürücü ve motor kabloları parazit yapar; ekranlı kablo kullan, ekranı tek uçtan ya da üreticinin dediği gibi topraklayıp ayrı güzergâhtan çek.
Kaynaklar
- Siemens, S7-1200 programlanabilir denetleyici sistem kılavuzu (analog değer gösterimi, hızlı sayıcılar). Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com
- NAMUR NE 43: Dijital transmitterlerin arıza bilgisi için sinyal seviyesinin standartlaştırılması.
- IEC 60751: Endüstriyel platin direnç termometreleri ve sıcaklık sensörleri (PT100 değerleri).