PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Saha cihazları ve sürücüler › Ders 2

Ders 2 / 6 · yaklaşık 45 dakika

Analog ölçüm: 4-20 mA, 0-10 V ve PT100

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Basınç, sıcaklık, seviye ve debi bir bit değil, sürekli değişen bir sayıdır. Bu derste ölçümün sahadan PLC'ye nasıl geldiğini, PLC'nin onu hangi sayıya çevirdiğini ve o sayıdan yeniden bar ya da dereceyi nasıl hesaplayacağını öğreniyorsun.

Ders videosu · 2:30 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • 4-20 mA ile 0-10 V sinyalin farkını ve nerede hangisinin seçildiğini açıklarsın.
  • İki, üç ve dört telli transmitter bağlantısını ayırırsın.
  • PT100'de bağlantı telinin yarattığı hatayı hesaplarsın.
  • S7-1200 analog değerini mühendislik birimine ölçekler, tel kopmasını yakalarsın.

Akım mı, gerilim mi?

Sahadaki ölçüm cihazına transmitter denir: sensörün ölçtüğünü standart bir elektrik sinyaline çevirir. Endüstride en yaygın iki sinyal vardır.

Özellik4-20 mA0-10 V
Uzun kabloKablo direnci akımı değiştirmez; yüzlerce metre olurKabloda gerilim düşer, ölçüm kayar; kısa mesafe için
ParazitDüşük empedanslı döngü, gürültüye dayanıklıDaha hassas
Tel kopmasıAkım 0'a iner ve 4 mA altı arıza olarak görülür ("yaşayan sıfır")0 V, gerçek "sıfır" ile karışır
Tipik yerProses ölçümü: basınç, seviye, debi, sıcaklıkPano içi, kısa mesafe, sürücü hız referansı

4-20 mA'da ölçüm aralığının başı 4 mA'dır. Bu "yaşayan sıfır" sayesinde 0 mA bir ölçüm değil, arızadır. NAMUR NE 43 tavsiyesine uyan cihazlar 3,6 mA'nın altına ya da 21 mA'nın üstüne çıkarak kendi arızalarını da bildirir.

İki, üç ve dört telli transmitter

BağlantıNasıl?Örnek
İki telli (döngü beslemeli)Transmitter enerjisini ölçüm akımının kendisinden alır; aynı iki tel hem besler hem ölçerBasınç ve seviye transmitterlerinin çoğu
Üç telli+24 V, 0 V ve sinyal; sinyal 0 V'a göre ölçülürBazı debi ve mesafe sensörleri
Dört telliBesleme (çoğu zaman 230 V AC) ayrı, sinyal ayrı iki telAnalizörler, büyük debimetreler

Analog modülün kanalı transmittere göre yapılandırılır: TIA Portal'da kanalın ölçüm türü (akım ya da gerilim), aralığı (4-20 mA) ve gerekiyorsa iki telli bağlantı seçilir. Yanlış yapılandırılmış kanal ya hiç ölçmez ya da yanlış ölçer.

PT100 ve tel direnci

PT100 platinden yapılmış bir dirençtir: 0 °C'de 100 Ω, her derecede yaklaşık 0,385 Ω artar. 100 °C'de yaklaşık 138,5 Ω olur. PLC'nin RTD modülü bu direnci ölçüp sıcaklığa çevirir.

Sorun şudur: modül, sensörün direncine bağlantı tellerinin direncini de ekleyerek ölçer. İki telli bağlantıda gidiş ve dönüş tellerinin toplam direnci doğrudan hata olur. Örneğin toplam 0,77 Ω tel direnci 0,77 / 0,385 = 2 °C fazla gösterir. Üç telli bağlantıda modül üçüncü telle tel direncini ölçer ve çıkarır; sahada en yaygın olanı budur. Dört telli bağlantıda ölçüm akımı ve ölçüm gerilimi ayrı tellerdedir; tel direnci tamamen devre dışı kalır, laboratuvar doğruluğu verir.

PLC'deki sayı ve ölçekleme

S7-1200 ve S7-1500 analog girişi, ölçüm aralığını 0 ile 27648 arasında bir tamsayıya çevirir. 4-20 mA kanalda 4 mA = 0, 20 mA = 27648'dir. Aralığın biraz üstü ve altı taşma bölgesidir; çoğu Siemens modülünde tel kopması ya da aşırı taşma 32767 (16#7FFF) değeriyle bildirilir (tanılama açıksa). Kesin değerler modülün el kitabında yazar.

AkımAnalog değer0-10 bar transmitter
4 mA00 bar
8 mA69122,5 bar
12 mA138245 bar
20 mA2764810 bar
Tel koptu32767ölçüm yok: arıza

Programda iki adımda bar'a çevrilir: NORM_X değeri 0-27648 aralığından 0,0-1,0 arasına getirir, SCALE_X bunu mühendislik aralığına (0,0-10,0 bar) yayar. Kısaca: bar = analog / 27648 × (üst − alt) + alt. Ölçeklemeden önce değer 27648'den büyük mü diye bak; tel kopmasında hesap 11,85 bar gibi gerçek görünen ama yanlış bir sayı verir.

Alıştırma: tel kopukken ölçüme güvenme

Basınç 4-20 mA ile ölçülüyor; pompa basınç 2 bar'ın altına inince çalışıyor (M10.0, karşılaştırma sonucu). Tel koparsa analog değer 32767 olur ve M10.1 = 1. Bu durumda ölçüm geçersizdir: pompa ona göre çalışmamalı, arıza lambası yanmalı. Başlangıç programı tel kopukluğunu hiç dinlemiyor.

  1. Pompa basamağının sonuna Seri blok ekle ile NC M10.1 koy.
  2. Basamak ekle: kontak M10.1, bobin Q0.1.
  3. Kontrol et.

Ek görev: Basıncı tutmak hayati önemdeyse (ör. yangın pompası) tel kopukken pompayı durdurmak doğru mu? Güvenli durum her sistemde aynı mıdır?

Görev: analog değeri hesapla

Tablolara ve formüle bakarak cevapla. Ondalık için virgül ya da nokta kullanabilirsin.

(12 − 4) / 16 = 0,5; 0,5 × 10 bar = 5 bar.
20736 / 27648 = 0,75; 0,75 × 10 = 7,5 bar.
(8 − 4) / 16 × 27648 = 6912.
100 Ω + 100 × 0,385 Ω = 138,5 Ω.
0,77 / 0,385 = 2 °C.

Sık yapılan hatalar

  • Analog değeri ölçeklemeden önce kontrol etmemek. Tel kopmasında 32767 değeri gerçekçi bir sayıya dönüşür; önce 27648 üstünü arıza say.
  • İki telli transmitteri dört telli kanal ayarıyla bağlamak. Transmitter beslenmez ve 0 mA görülür; kanalın bağlantı türünü transmittere göre seç.
  • PT100'ü uzun mesafede iki telle çekmek. Tel direnci doğrudan sıcaklık hatası olur; en az üç telli bağla.
  • Analog kabloyu güç kablolarıyla aynı kanala koymak. Sürücü ve motor kabloları parazit yapar; ekranlı kablo kullan, ekranı tek uçtan ya da üreticinin dediği gibi topraklayıp ayrı güzergâhtan çek.

Mini sınav

1. 4-20 mA'nın 0-10 V'a göre en önemli avantajı hangisidir?

Yaşayan sıfır ve akım döngüsü uzun mesafede güvenilir ölçüm sağlar.

2. İki telli transmitter enerjisini nereden alır?

Döngü beslemeli transmitter 4 mA'nın altındaki akımla kendini besler.

3. S7-1200'de 20 mA hangi analog değere karşılık gelir?

Nominal aralığın sonu 27648'dir; üstü taşma bölgesidir.

4. PT100'de üç telli bağlantının amacı nedir?

Üçüncü tel, tel direncinin ölçülmesini sağlar.

5. Analog değer 32767 okunuyorsa en olası anlamı nedir?

Çoğu Siemens modülü arızayı 16#7FFF ile bildirir.

6. NORM_X ve SCALE_X sırası neyi yapar?

NORM_X normalleştirir, SCALE_X ölçekler.

Kaynaklar

  • Siemens, S7-1200 programlanabilir denetleyici sistem kılavuzu (analog değer gösterimi, hızlı sayıcılar). Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com
  • NAMUR NE 43: Dijital transmitterlerin arıza bilgisi için sinyal seviyesinin standartlaştırılması.
  • IEC 60751: Endüstriyel platin direnç termometreleri ve sıcaklık sensörleri (PT100 değerleri).