PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Proses kontrol ve PID › Ders 2

Ders 2 / 6 · yaklaşık 35 dakika

İki konumlu kontrol, histerezis ve seviye kontrolü

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Her kontrol PID olmak zorunda değil. Buzdolabı, kombi ve depo pompalarının çoğu yalnız açar ve kapatır. Bu basit yöntemin tek bir püf noktası var: açma ve kapama noktaları arasındaki boşluk, yani histerezis. Bu derste neden gerekli olduğunu ve iki seviye şalteriyle bir tankı nasıl dolduracağını öğreniyorsun.

Kazanımlar

  • İki konumlu kontrolün nerede yeterli olduğunu söylersin.
  • Histerezisin salınım genliğine ve açma-kapama sıklığına etkisini açıklarsın.
  • İki seviye şalteriyle histerezisli pompa kontrolünü programlarsın.
  • Kontrol şalterini taşma güvenliği şalterinden ayırırsın.

İki konumlu kontrol nasıl çalışır?

Çıkışın yalnız iki durumu vardır: tam açık veya kapalı. Termostat sıcaklık ayar noktasının altındaysa ısıtıcıyı açar, üstündeyse kapatır. PV hiçbir zaman ayar noktasında durmaz, onun çevresinde salınır.

Bu yöntem ucuz, sağlam ve ayarsızdır. Yavaş ve büyük kütleli proseslerde (depo seviyesi, oda sıcaklığı, soğuk hava deposu) birkaç derece veya birkaç santimetre salınım sorun değilse yeterlidir. Hassas sıcaklık, debi ve basınç kontrolünde ise sürekli (PID) kontrol gerekir.

Histerezis: neden iki nokta?

Tek bir noktada açıp kapatırsan, sensördeki en küçük dalgalanma çıkışı saniyede birkaç kez açıp kapatır. Kontaktör ve pompa motoru hızla yıpranır. Bunun yerine iki nokta kullanılır: örneğin ısıtıcı 58 °C'de açılır, 62 °C'de kapanır. Aradaki 4 °C histerezistir (ölü bant).

HisterezisSalınımAçma-kapama sıklığı
darküçükyüksek: kontaktör ve motor yıpranır
genişbüyükdüşük: ekipman korunur

Motorlar için üreticinin verdiği saatte en çok kalkış sayısı (ör. dalgıç pompada saatte 15-20) histerezisin alt sınırını belirler. Salınım ayrıca ölü zaman yüzünden histerezisten biraz büyük çıkar: ısıtıcı kapandıktan sonra da sıcaklık bir süre yükselir.

İki şalterle tank doldurma

Bir depoda iki seviye şalteri vardır: alt seviye (LSL) ve üst seviye (LSH). Pompa seviye alt şalterin altına inince çalışır, üst şaltere ulaşınca durur. Aradaki yükseklik histerezistir.

Programın kilit noktası: seviye alt şalteri geçtikten sonra pompa hâlâ çalışmalıdır. Bu yüzden pompa çıkışı bir mühürleme (kendini tutma) koluyla tutulur ve yalnız üst şalter onu düşürür. Bu, motor kumandasındaki start-stop devresinin aynısıdır: alt şalter "start", üst şalter "stop" görevi görür.

Taşma şalteri (LSHH, yüksek-yüksek) kontrol şalterinden ayrı bir cihazdır ve ayrı bir kablodan gelir. Üst şalter bozulursa pompayı o durdurur ve alarm verir. Kontrol ve güvenlik aynı sensöre bağlanmaz.

Üç konumlu kontrol

Isıtma ve soğutmanın ikisi birden varsa çıkışın üç durumu olur: ısıt, bekle, soğut. Ortadaki bölge hiçbir şeyin çalışmadığı nötr bölgedir; ısıtma ile soğutmanın birbirine karşı çalışmasını önler. Klima santralleri ve iklim dolapları böyle çalışır. Aynı fikir motorlu vanada da görülür: aç, dur, kapa. Bunu 5. derste PID ile birlikte göreceksin.

Uygulama: histerezisli tank doldurma

Depo iki seviye şalteriyle dolduruluyor. I0.2 alt seviye, I0.3 üst seviye (1 = sıvı şalterin üstünde). I0.4 ayrı taşma şalteri (NC, 1 = normal). Program şu an pompayı yalnız seviye alt şalterin altındayken çalıştırıyor; seviye alt şalteri geçer geçmez pompa duruyor ve birkaç santimetre sonra yeniden kalkıyor.

  1. Pompa basamağına Q0.0 ile mühürleme kolu ekle: I0.2'nin NC kontağına paralel.
  2. Pompayı üst seviyede durdur: seri NC I0.3.
  3. Taşma şalteri de pompayı durdursun: seri I0.4.
  4. Kontrol et.

Ek görev: Üst şalter kablosu koparsa (sinyal 0) bu program ne yapar? Kontrol şalterlerini NC (kopukta güvenli) seçmek bunu nasıl değiştirirdi? Pompa çok sık kalkıyorsa sahada ne değiştirirsin?

Görev: histerezis ve kalkış sayısı

Ondalık için virgül veya nokta kullanabilirsin.

62 − 58 = 4 °C.
20 + 2/2 = 21 °C; açma 19 °C.
60 / 3 = 20.
60 / 10 = 6 dakika; histerezisi buna göre aç.
Hacim 2 × 0,6 = 1,2 m³; 1,2 / 0,5 = 2,4 dk.

Sık yapılan hatalar

  • Tek bir şalterle aç-kapa yapmak. Dalgalı yüzeyde şalter sürekli açılıp kapanır; pompa ve kontaktör kısa sürede bozulur. İki şalter veya zaman gecikmesi kullan.
  • Taşma korumasını üst seviye şalterine bırakmak. Kontrol şalteri bozulduğunda güvenlik de gider. Taşma için ayrı şalter, ayrı kablo, ayrı kontak.
  • Pompa kuru çalışmasını unutmak. Emme tarafındaki depo boşalırsa pompa kuru çalışır. Emme deposunda da alt seviye şalteri pompayı kilitlemeli.
  • Histerezisi yalnız konfora göre seçmek. Önce motorun saatte en çok kalkış sayısına bak; histerezis onu aşmayacak kadar geniş olmalı.

Mini sınav

1. Histerezis neden kullanılır?

Ekipmanı korur.

2. Histerezis daraltılırsa ne olur?

Ekipman daha çok yıpranır.

3. İki şalterli dolumda pompa alt şalteri geçince neden çalışmaya devam eder?

Start-stop devresi gibi.

4. Taşma şalteri için doğru yaklaşım hangisi?

Kontrol ve güvenlik ayrılır.

5. Üç konumlu kontrolde ortadaki bölge nedir?

Isıtma ve soğutma çakışmaz.

6. İki konumlu kontrol nerede yeterlidir?

Ör. depo seviyesi, oda sıcaklığı.

Kaynaklar

  • K. J. Åström, T. Hägglund: PID Controllers: Theory, Design and Tuning (ISA, 1995) ve Advanced PID Control (ISA, 2006).
  • IEC 61511 ve IEC 61508: Proses endüstrisinde güvenlik enstrümanlı sistemler (kontrol ve güvenlik fonksiyonlarının ayrılması).
  • EN 12845 ve pompa üreticilerinin kılavuzları: saatte izin verilen kalkış sayısı.