PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Makine güvenliği › Ders 2

Ders 2 / 6 · yaklaşık 35 dakika

Risk değerlendirmesi (ISO 12100) ve gereken performans seviyesi

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Güvenlik bir hissiyat değil, bir yöntemdir. Önce makinenin neyi, nerede, kim tarafından yaptığını sınırlarsın; sonra her tehlikeyi bulur, riskini tahmin eder ve azaltırsın. Kumanda ile azaltılan her risk için de güvenlik fonksiyonunun ne kadar güvenilir olması gerektiğini, yani gereken performans seviyesini (PLr) belirlersin.

Kazanımlar

  • Risk değerlendirmesinin adımlarını sırasıyla sayarsın.
  • Üç adımlı risk azaltma yöntemini doğru sırayla uygularsın.
  • S, F ve P parametrelerini bir tehlikeye göre seçersin.
  • Risk grafiğinden PLr değerini okursun.

Risk değerlendirmesinin adımları

  1. Makinenin sınırları: amaçlanan kullanım ve öngörülebilir yanlış kullanım, kullanıcılar (operatör, bakımcı, temizlikçi), yaşam evreleri (kurulum, üretim, ayar, temizlik, bakım, söküm), mekân ve zaman sınırları.
  2. Tehlike tanımlama: mekanik (ezme, kesme, dolanma, çarpma), elektrik, termik, gürültü, malzeme, ergonomi. Her yaşam evresi için ayrı bakılır.
  3. Risk tahmini: zararın ağırlığı ve olma olasılığı (maruz kalma sıklığı, tehlikeli olayın olasılığı, kaçınma imkânı).
  4. Risk değerlendirme: risk yeterince azaldı mı? Hayırsa risk azaltma ve tekrar değerlendirme.

Üç adımlı risk azaltma

SıraAdımÖrnek
1Doğası gereği güvenli tasarımEzme noktasını yeterli boşlukla ortadan kaldırmak, kuvveti veya hızı düşürmek, 24 V DC kumanda.
2Teknik koruyucu önlemlerSabit koruyucu, kilitlemeli kapı, ışık perdesi, iki el kumandası; bunları izleyen güvenlik fonksiyonları.
3Kullanım bilgileriUyarı levhası, kılavuz, eğitim, kişisel koruyucu donanım.

Sıra önemlidir: tasarımla çözülebilen tehlike levhayla geçiştirilmez. Kumanda ile yapılan her koruma (ör. "kapı açılınca motor dursun") bir güvenlik fonksiyonudur ve bir sonraki adımda PLr alır.

ISO 13849-1 risk grafiği

Parametre12
S: yaralanmanın ağırlığıS1: hafif, iyileşir (sıyrık, ezik)S2: ağır, kalıcı (uzuv kaybı, ölüm)
F: maruz kalma sıklığı ve süresiF1: seyrek veya kısaF2: sık veya uzun (kabaca vardiyada birkaç kez ve üstü)
P: kaçınma imkânıP1: belirli koşullarda mümkün (yavaş hareket, fark edilir)P2: neredeyse imkânsız (hızlı, ani)
SFP1P2
S1F1ab
F2bc
S2F1cd
F2de

PL a en düşük, PL e en yüksek gereksinimdir. Ağır yaralanma riski olan hızlı hareketli makinelerde (S2, P2) PLr çoğu zaman d veya e çıkar.

Örnek: paketleme makinesinin bakım kapısı

Kapı açıkken bıçak hareket ederse parmak kopabilir: S2. Operatör vardiyada birkaç kez kapıyı açıp sıkışan ürünü alıyor: F2. Bıçak hızlı, kaçmak imkânsız: P2. Sonuç PLr = e. Aynı kapı yalnız haftalık temizlikte açılıyorsa F1 olur ve PLr = d'ye iner.

Her güvenlik fonksiyonu bir tabloya yazılır: tehlike, fonksiyon ("kapı açılınca bıçak motoru güvenli durur"), S/F/P gerekçesi ve PLr. Bu tablo teknik dosyaya girer.

Görev: PLr değerini bul

Kutuya yalnız harfi yaz: a, b, c, d veya e.

En düşük gereksinim.
Hafif ama sık ve kaçınılmaz.
Ağır, seyrek, kaçınılabilir.
Ağır, seyrek, kaçınılmaz.
En yüksek gereksinim.
Risk grafiğinde S2-F2-P1 = d.

Sık yapılan hatalar

  • Önce uyarı levhası asıp işi bitmiş saymak. Kullanım bilgileri son adımdır; önce tasarım, sonra teknik koruma.
  • Yalnız üretim evresine bakmak. Kazaların çoğu ayar, temizlik ve arıza giderme sırasında olur; her yaşam evresi ayrı değerlendirilir.
  • Kaçınma imkânını iyimser seçmek. Emin değilsen P2 seç; hızlı hareketler ve deneyimsiz personel kaçınmayı zorlaştırır.
  • PLr'yi bir kez belirleyip unutmak. Makine değişince (hız artışı, yeni çalışma şekli) risk değerlendirmesi ve PLr güncellenir.

Mini sınav

1. Risk azaltmada ilk adım hangisidir?

Üç adımlı yöntem.

2. S2 neyi ifade eder?

Ağırlık parametresi.

3. P2 ne demektir?

Kaçınma imkânı.

4. S1-F1-P2 için PLr?

Risk grafiği.

5. Hangisi bir yaşam evresidir?

Kurulum, üretim, ayar, temizlik, bakım, söküm.

6. Kumanda ile yapılan koruma neye denir?

Her biri PLr alır.

Kaynaklar

  • ISO 12100: Makinelerde güvenlik; tasarım için genel ilkeler, risk değerlendirmesi ve risk azaltma.
  • ISO 13849-1: Makinelerde güvenlik; kumanda sistemlerinin güvenlikle ilgili parçaları, tasarım için genel ilkeler (PL, kategori, MTTFd, DC, CCF). Ek A: risk grafiği.
  • ISO/TR 14121-2: Risk değerlendirmesi için pratik kılavuz ve yöntem örnekleri.