PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Elektronik temelleri › Ders 2

Ders 2 / 6 · yaklaşık 30 dakika

Diyot, doğrultma ve serbest geçiş diyotu

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Diyot akımı yalnız bir yönde geçiren basit bir elemandır, ama otomasyonda her yerdedir: güç kaynağında doğrultucu, röle bobininde serbest geçiş diyotu, sensör girişinde ters kutup koruması, panelde LED. Bu derste diyotun davranışını ve en sık kullanım yerlerini öğreniyorsun.

Kazanımlar

  • Diyotun iletim ve tıkama yönünü, eşik gerilimini açıklarsın.
  • Köprü doğrultucu ve filtre kondansatörünün işini bilirsin.
  • LED için ön direnci hesaplarsın.
  • Serbest geçiş diyotunun nasıl ve neden bağlandığını bilirsin.

Diyotun çalışması

Diyotun iki ucu vardır: anot ve katot (gövdedeki çizgi katottur). Anot katottan pozitifse iletir; ters yönde tıkar. İletimde üstünde yaklaşık 0,7 V (silisyum) düşer; Schottky diyotta 0,3-0,4 V. Multimetrenin diyot kademesi bu eşik gerilimini gösterir: bir yönde ~0,6-0,7 V, öbür yönde "OL" sağlam diyot demektir.

Doğrultma ve filtre

Dört diyotlu köprü doğrultucu alternatif akımın iki yarısını da aynı yöne çevirir; çıkış nabızlı DC'dir. Arkasına konan filtre kondansatörü tepeler arasında dolup boşalarak gerilimi düzleştirir; kalan dalgalanmaya ripple denir. Modern 24 V güç kaynakları anahtarlamalı (SMPS) yapıdadır, ama girişlerinde yine doğrultucu ve kondansatör bulunur; bu yüzden açılışta yüksek bir ani akım çekerler.

LED ön direnci ve Zener diyot

LED de bir diyottur; eşik gerilimi renge göre 1,8-3,2 V. Akımı bir ön direnç sınırlar: R = (U − ULED) / I. 24 V, beyaz LED 3 V, 10 mA: (24 − 3) / 0,01 = 2100 Ω, standart değer 2,2 kΩ. Panel lambalarında bu direnç gövdenin içindedir.

Zener diyot ters yönde belli bir gerilimde iletir ve gerilimi o değerde tutar; basit referans ve aşırı gerilim koruması için kullanılır.

Serbest geçiş diyotu ve ters kutup koruması

DC röle ve valf bobinine ters yönde paralel (katot +24 V tarafına) bir diyot bağlanır. Normal çalışmada tıkar; bobin kesilince indüksiyon akımı diyot üzerinden döner ve gerilim darbesi ~0,7 V'ta kalır. Yan etkisi: bobin biraz geç bırakır (birkaç ms). Hızlı bırakma gerekiyorsa diyot + Zener birlikte kullanılır.

Diyot ters bağlanırsa bobin çekilirken kısa devre olur: sigorta atar veya diyot yanar. Birçok sensör ve modülde de girişe seri bir diyot ters kutup koruması sağlar.

Görev: Diyot ve LED

Sayıyla cevap ver.

(24 − 2) / 0,02 = 1100 Ω.
22 V × 0,02 A = 0,44 W; 0,5 W yetmez, 1 W seç.
Schottky'de 0,3-0,4 V.
Dört diyot, iki yarım dalganın ikisini de kullanır.

Sık yapılan hatalar

  • Serbest geçiş diyotunu ileri yönde bağlamak. Bobin çekildiğinde 24 V'u kısa devre eder; katot +24 V tarafına gelmeli.
  • LED'i dirençsiz 24 V'a bağlamak. Akım sınırsız artar ve LED anında yanar; ön direnç hesapla.
  • Diyotlu bobinin geç bırakmasını hesaba katmamak. Hızlı valflerde birkaç ms gecikme süreci bozabilir; diyot + Zener veya varistör kullan.
  • Güç kaynağının açılış akımını yok saymak. Birçok kaynağı aynı anda açmak sigortayı attırabilir; C eğrili koruma veya kademeli açma.

Mini sınav

1. Diyot ne zaman iletir?

Ters yönde tıkar.

2. Köprü doğrultucunun çıkışı nedir?

Filtre kondansatörü düzleştirir.

3. LED neden ön dirençle bağlanır?

Akım sınırsız artmaz.

4. Serbest geçiş diyotu bobine nasıl bağlanır?

Katot +24 V tarafında.

5. Serbest geçiş diyotunun yan etkisi nedir?

İndüksiyon akımı diyotta döner.

6. Zener diyot ne işe yarar?

Ters yönde belli gerilimde iletir.

Kaynaklar

  • IEC 61131-2: PLC donanım gereksinimleri; 24 V DC giriş tipleri (tip 1, 2, 3) ve çıkışlar.
  • IEC/EN 61204: Düşük gerilim DC güç kaynakları; performans ve güvenlik.
  • Phoenix Contact / Weidmüller: röle modülü ve söndürme elemanı katalogları.