Kazanımlar
- Bir elektrik projesinin aşamalarını sıralar, her aşamanın çıktısını bilirsin.
- IEC 81346'ya göre =işlev, +yer ve -ürün gösterimini okur ve yazarsın.
- Sayfa, yol ve çapraz referans düzeniyle bir kontağın bobinini bulursun.
- Klemens planı, kablo listesi ve malzeme listesinin ne işe yaradığını açıklarsın.
Proje hangi sırayla ilerler?
Bir makinenin elektrik tasarımı genellikle şu sırayla ilerler:
| Aşama | Çıktı |
|---|---|
| 1 İhtiyaç | makinenin işlevleri, besleme şebekesi, ortam koşulları, müşteri standardı |
| 2 Yük listesi | her motor, ısıtıcı, valf ve sensörün gücü, akımı, gerilimi |
| 3 Konsept | tek hat şeması: besleme, ana şalter, dağıtım, kumanda gerilimi |
| 4 Hesap ve seçim | kesit, gerilim düşümü, koruma, kısa devre, ısı |
| 5 Ayrıntılı şema | güç, kumanda, PLC giriş/çıkış sayfaları |
| 6 Pano ve kablo | pano yerleşimi, klemens planı, kablo listesi |
| 7 Doğrulama ve teslim | test kayıtları, güncel şema (as-built), malzeme listesi |
Makine için temel standart IEC 60204-1'dir: beslemeyi, koruma önlemlerini, kumanda devrelerini ve teslim öncesi testleri o tanımlar. Pano kendi başına bir ürün olarak IEC 61439'a göre doğrulanır.
Her cihazın bir adresi var: =, + ve -
IEC 81346 bir nesneyi üç bakış açısıyla adlandırır:
| Ön ek | Bakış | Örnek |
|---|---|---|
= | işlev: hangi tesis parçasına hizmet ediyor? | =KONV1 1. konveyör |
+ | yer: fiziksel olarak nerede? | +PN1 ana pano, +SAHA |
- | ürün: hangi cihaz? | -Q1 kontaktör, -M1 motor |
Tam ad bunları birleştirir: =KONV1+PN1-Q1 "1. konveyörün ana panodaki kontaktörü" demektir. Cihaz harfleri IEC 81346-2'nin sınıflarından gelir; sık kullanılanlar:
| Harf | Sınıf | Örnek |
|---|---|---|
| Q | enerjiyi açıp kapamak | kontaktör, devre kesici, motor koruma şalteri |
| F | koruma | sigorta, aşırı akım rölesi |
| K | sinyal işleme | yardımcı röle, PLC, zaman rölesi |
| M | mekanik enerji üretmek | motor |
| S | elle sinyal | buton, seçici anahtar |
| B | ölçüp sinyale çevirmek | sensör, sıcaklık algılayıcı |
| T | enerjiyi dönüştürmek | trafo, güç kaynağı, sürücü |
| X | bağlantı | klemens, konnektör |
| W | iletmek | kablo |
| P | bilgi sunmak | lamba, gösterge |
Eski şemalarda kontaktör için K1M, motor koruma için F2 gibi farklı harfler görürsün. Bir projede tek kural seçilir ve kapakta yazılır; karışık kullanım bakımcıyı yanıltır.
Kontağın bobini hangi sayfada?
Şema sayfaları yollara (sütunlara) bölünür, genellikle 0'dan 9'a. Her bobinin altında, kontaklarının hangi sayfa ve yolda olduğunu gösteren bir kontak görüntüsü bulunur; her kontağın yanında da bobinin adresi yazar.
Örnek: -K3 rölesinin bobini 12. sayfanın 4. yolunda. 20. sayfadaki bir kapalı kontağın yanında /12.4 yazar; bobinin altında da 20.6 gibi kontak adresleri listelenir. Bakımcı böylece kağıtta iz sürer.
Tipik sayfa sırası: kapak, içindekiler, yapı ve yer listesi, tek hat şeması, güç devreleri, kumanda gerilimi, güvenlik devresi, PLC giriş, PLC çıkış, ağ topolojisi, pano yerleşimi, klemens planları, kablo listesi, malzeme listesi.
Klemens planı, kablo listesi, malzeme listesi ve araç
- Klemens planı: her klemensin numarası, içeriden gelen tel, dışarıya giden kablo ve damar. Saha kablosunu bağlayan teknisyen yalnız buna bakar.
- Kablo listesi: kablo adı (
-W12), tipi, damar sayısı ve kesiti, boyu, başlangıç ve bitiş yeri. - Malzeme listesi: her referansın üretici kodu, adedi ve tanımı; satın alma ve yedek parça için.
Profesyonel bürolar EPLAN gibi ücretli programlar kullanır; öğrenmek ve küçük işler için ücretsiz ve açık kaynaklı QElectroTech yeterlidir: sembol kütüphanesi, çapraz referans ve klemens planı üretir. Önemli olan program değil, kurala bağlı düzendir.
Görev: referans ve harf sınıfı
Cevapları tek harf veya kısa yaz.
Sık yapılan hatalar
- Cihazlara rastgele ad vermek (K1, R1, Röle1 karışık). Projenin başında tek bir kural seç (IEC 81346) ve kapakta belirt.
- Çapraz referansı elle yazmak. Şema programına ürettir; elle yazılan adres ilk değişiklikte bozulur.
- Klemens planını saha kablosu bağlandıktan sonra çizmek. Klemens planı montajdan önce hazır olur; teknisyen ona göre bağlar.
- Devreye almadaki değişiklikleri şemaya işlememek. Teslimde 'as-built' şema verilir; kırmızı kalemle işaretlenen her değişiklik aktarılır.
Kaynaklar
- IEC 81346-1/-2: Endüstriyel sistemler; yapılandırma ilkeleri ve referans gösterimleri (=, +, -).
- IEC 60617: Şemalar için grafik semboller (çevrim içi veri tabanı).
- IEC 61082-1: Elektroteknikte kullanılan dokümanların hazırlanması.
- IEC 60204-1 (EN 60204-1): Makinelerin elektrik donanımı; genel kurallar (besleme, koruma, kumanda devreleri, doğrulama).
- QElectroTech: ücretsiz, açık kaynaklı elektrik şeması programı (qelectrotech.org).